[Kurpie 15.07.2007r. część 11]

Udzieliło mi się. Nie sposób nie zacząć robić czegoś, jeśli cała rodzina non-stop siedzi i to robi.
Tak się zaczęło. - Czesława Kaczyńska

Czesława Kaczyńska należy do grupy najbardziej cenionych i zasłużonych twórców kurpiowskich Puszczy Zielonej. Jej niespożyta energia w szerzeniu i propagowaniu kultury kurpiowskiej powoduje, że jest pomysłodawcą setek imprez i działań temu służących, jak np. warsztaty etnologiczne „Ginące zawody” zorganizowane w Zagrodzie Kurpiowskiej w Kadzidle.

Etnolog Katarzyna Mróz uwijała się jak mogła. To był jej debiut jeśli chodzi o wystawy i trzeba przyznać, że udało się znakomicie.

Początek był śmieszny, jak patrzę z perspektywy czasu, to były lata pięćdziesiąte i było bardzo duże zapotrzebowanie na wycinankę. (…) Cała rodzina skupiona była na robieniu wycinanek. Nie było nawet kiedy dostać nożyc do ręki. Pamiętam jako bardzo mała dziewczyna: moja mama poszła gdzieś coś robić, a ja nożyce wzięłam i kawałek gazety. Pamiętam dobrze, bo na wsi była tylko gazeta “Gromada. Rolnik polski”, wzięłam kartkę z tej gazety i weszłam pod stół, więc musiałam być jeszcze mała. Schowałam się, bo nie wiedziałam jak mi wyjdzie ta wycinanka. Zrobiłam taką z kogutami z prostymi ogonami, bo to jest wzór mojej mamy. Rozłożyłam tą wycinankę pod stołem i stwierdziłam, że nawet to podobne do wycinanki. Nie pokazałam mamie tylko pobiegłam do babci, która mieszkała obok. Babcia popatrzyła na to i powiedziała do mamy:Ty słuchaj, trzeba jej dać nożyce i kolorowy papier, bo ta wycinanka jest naprawdę jest dobrze zrobiona.

No i tak się zaczęła moja przygoda z wycinanką. - Czesława Kaczyńska

Wycinanki z papieru: gwiazda, leluja, gwiazda, leluja, gwiazda, leluja:

A oto byśki, ozdobne wypieki z chleba.

Moja babcia miała swoje nożyce, moja mama, ciotka i siostra
też, każda miała swoje. Najlepiej się robi jednymi nożycami,
bo się przyzwyczaja i ręka i te nożyce. Na początku
pożyczałam, ale takie swoje dostałam od naszej dalszej
kuzynki p. Niedźwiedzkiej, wycinankarki. Ona już była wtedy
wiekowa i mówi do mnie: “)a już jestem stara, ja już nie
skorzystam z nich. jak umrę to daj za mnie na mszę świętą,
za te nożyczki”. I tak zrobiłam, ale ciągle to wspominam,
bo dzięki tym nożycom to wszystko… Każda wycinankarka
ma swoje nożyce bo one się muszą do jednej ręki przyzwyczaić. - Czesława Kaczyńska

“Na początku trzeba się zastanowić, czy chce się robić gwiazdę, czy leluję. Jak już wiem, to składam papier na połowę i wtedy myślę jakim wzorem zaczynam, listkami czy piórkami. Do końca jeszcze nie wiem jak to będzie wyglądało …”

Na ścianie leluja, a moja żona jak zwykle z szampanem.

[Kurpie 15.07.2007r. część 9]

Hej, ptaszyna śpiewa,
A barć się zieleni,
Pszczółka miódek miewa
Z wiosny do jesieni.
Patrzaj człeku miły
Jak Bóg dba o ciebie!
Robaczek bez siły
O twym myśli chlebie.
Oj, wy pszczółki stare,
Oj, miódku kochany,
Przez was mamy wiarę,
Przez was Piast obrany.
Jak też w waszym ulu
Rząd sprawia się w zgodzie
Bierz z nich przykład, królu,
Bierz przykład, narodzie!
A chłopi próżniacy,
Uczcie się od pszczółki,
Jak się to przy pracy
Napełnia stodółki.

Jeden z największych skarbów Puszczy Zielonej stanowił miód i wosk. Raz do roku do puszczy przyjeżdżali królewscy wysłannicy odebrać wytwory pracowitych pszczół i nie mniej pracowitych bartników.

Barć to wydrążona przeważnie w dębie lub sośnie komora służąca do hodowli pszczół leśnych.

Zabytkowe barcie w skansenie w Nowogrodzie, 700 letnia dębowa i 500 letnia sosnowa.

Dzianie (drążenie) barci odbywało się na wysokości do 3 do 12m. Wierzchołek drzewa ścinano, aby nie zostało złamane przez wiatry i nakrywano przed deszczem daszkiem z kory.

Bartnik przy pracy

Bartnicy mieli wiele różnych przywilejów. Ich prawa i obowiązki określało Prawo Bartne.

Przysięga bartna: Ja N. Przysięgam Panu Wszechmogącemu w chwalebnej Trójcy jedynemu, Królowi Jo. Mci panu naszemu miłemu, panu staroście tutejszemu żadnych nie czyniwał, puszczy puzarem nie popaliłem, pszczoł żadnemu bartnikowi w drzewach pospolitych nie działem, anim miodu gotowego nikomu chądziebnie nie bierał. Żywności ani naczyniów bartnych bartnikom nie bierałem. Drzew z pszczołami i proznych nie rąbywałem, ani wiadomie ogniem żadnegom nie popalił. Rojów pszczół z puszczy do domu swego nie nosiłem, anim ich też żadnemu nie przedawał. Z strzelcami prożnymi, którzy zadnemu do złego nie radził, ale owszem na kogom co wiedział opowiadać powinien będę. Jako z rusznicą nie chodzę strzelać zwierza i na swój pożytek obracać, ale do dworu wszystko oddaję. Tak mi Panie Boże pomóż i męka Jego święta.

Wszystkich tych przywilejów bartnicy pozbyli się po upadku Powstania Listopadowego. Za aktywny udział zostali ukarani zakazem wstępu do lasów. Był to od razu początek pszczelarstwa, czyli hodowania pszczół nie na drzewach w lesie, ale w kłodach ustawionych w zagrodzie.

Więcej można przeczytać na stronie
http://www.interklasa.pl/portal/dokumenty/m037/bartnictwo.html
oraz http://www.kurpie.com.pl/index_pliki/page0033.htm

[Kurpie 15.07.2007r. część 3]

Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce mieści się w Rynku w dawnym budynku „Starej Poczty”.

Co pierwsze rzuca się w oczy, to przepiękne gabloty zaprojektowane podobno przez jednego z pracowników muzeum. Odwiedziłem już mnóstwo muzeów i przeważnie pełne są one podobnych do siebie szklanych szaf i porozwieszanych na ścianach plansz.

W muzeum można obejrzeć wystawy stałe poświęcone historii regionu, Bitwie pod Ostrołęką 26 maja 1831 roku, Kampanii napoleońskiej 1806-1807, oraz galerię sztuki kurpiowskiej.

Przemiła Pani Przewodnik pokazuje i objaśnia co i jak. Nie lubię marazmu w muzeach i tutaj z pewnością go nie znajdziecie.

Podpatrzyliśmy także etnologa Katarzynę Mróz przy końcowych etapach pracy nad nową wystawą poświęconą działalności Czesławy Kaczyńskiej. Kto to jest Czesława Kaczyńska? Oj, sam nie wiedziałem, ale następne 48 godzin zmieniło radykalnie stan mojej wiedzy.

Etnolog Katarzyna Mróz, ostatnie szlify przed wystawą:

Wiecie co? U nich naprawdę coś się dzieje!